Paluch sztywny – przyczyny

Wielokrotnie hallux rigidus jest mylony z haluksem, co jest błędną interpretacją, bo mimo iż oba schorzenia dotyczą tego samego stawu, wymagają innego rodzaju leczenia. Schorzenie, jakim jest paluch sztywny, przyczyny może mieć różne. Niekiedy odpowiedzialne są nieprawidłowości strukturalne stopy, innym razem winna jest wadliwa biomechanika. Często paluch sztywny dotyka osoby z defektami, np. z obniżonymi łukami stopy lub nadmierną pronacją.

Poza tym paluch sztywny może być skutkiem dziedziczenia budowy stopy, która jest podatna na rozwinięcie tego schorzenia. Dotyka też osoby wykonujące pracę z dużym naciskiem na palec. Zdarza się, że to wynik urazu, np. uderzenia w duży palec. Przyczynę powstania schorzenia określić może jedynie chirurg. Również on zaleca najlepszą metodę leczenia.

Leczenie zachowawcze palucha sztywnego sprowadza się m.in. do zmiany obuwia, stosowania wkładek ortopedycznych czy leków przeciwzapalnych. Lekarz może również zastosować terapię ultradźwiękami lub wstrzyknąć steroidy mające zmniejszyć stan zapalny i ból. Jednak zwłoka z leczeniem do czasu powstania wyrośli kostnych, co zdarza się bardzo często, oznacza, że jedyną rozsądną metodą będzie zabieg operacyjny.

Paluch sztywny – leczenie operacyjne

Dlaczego leczyć operacyjnie paluch sztywny? Niekiedy jest to bowiem jedyna skuteczna metoda wyeliminowania tego schorzenia i zmniejszenia bólu. Tym bardziej, że istnieje kilka metod leczenia operacyjnego palucha sztywnego, a właściwą lekarz dobiera w zależności od stopnia deformacji, opierając się na zdjęciu rentgenowskim. Inne czynniki brane pod uwagę to wiek, poziom aktywności pacjenta i oczekiwania co do wyniku pooperacyjnego.

Podstawowe metody leczenia operacyjnego palucha sztywnego w zależności od zaawansowania zmian:

1. Mało zaawansowane zmiany
   • debridement (oczyszczenie) stawu – usunięcie wyrośli kostnych i przerośniętej błony maziowej, ewentualnie wolnych fragmentów kostnych.
   • cheilektomia – chirurgiczne usunięcie do 1/3 grzbietowej części głowy pierwszej kości śródstopia wraz z wyroślami.
2. Średnio zaawansowane zmiany
   • cheilektomia – wycięcie wszystkich nieregularnych osteofitów otaczających staw.
   • osteotomie pierwszej kości śródstopia – skrócenie pierwszej kości śródstopia, co skutkuje rozluźnieniem stawu, poprawą ruchomości i zmniejszeniem bólu.
   • osteotomie paliczka podstawnego palucha – wycięcie fragmentu kostnego z grzbietowej części paliczka podstawnego palucha.
3. Zmiany zaawansowane
   • artrodeza (usztywnienie) stawu MTP I – usunięcie ze stawu resztek chrząstki stawowej, po czym połączenie za pomocą płytki i wkrętów palucha i pierwszej kości śródstopia.
   • endoprotezoplastyka – wycięcie zniszczonego stawu i wymiana na sztuczny.
   • implant Cartiva – wszczepienie implantu w obrębie głowy pierwszej kości śródstopia.

Niekiedy leczenie operacyjne palucha sztywnego wymaga skorzystania z kilku typów operacji, które chirurg wykonuje podczas jednego zabiegu. Od wybranej metody zależy również długość okresu rekonwalescencji.

Czym jest paluch sztywny?

Mianem palucha sztywnego określa się stan częściowego lub całkowicie ograniczonego ruchu dużego palca u stopy. W porównaniu do palucha koślawego, paluch sztywny jest prosty, a nie wykrzywiony ku wewnętrznej lub zewnętrznej stronie. Jednak na górnej powierzchni stawu śródstopno-paliczkowego tworzą się tzw. osteofity (wyrośla kostne), które ograniczają zakres czynności palucha, a w stawach pojawiają się zmiany zwyrodnieniowe.

Objawy palucha sztywnego

Ból i zaczerwienienie stawu śródstopno-paliczkowego, któremu często towarzyszy obrzęk, nie zawsze są od razu kojarzone ze schorzeniem występującym pod nazwą paluch sztywny. Tymczasem mogą to być wczesne symptomy tej choroby. Podobnie jak trudności z bieganiem czy uczucie sztywności dużego palca u stopy podczas obciążania codziennymi czynnościami.

Z biegiem czasu uporczywy ból pojawia się podczas spoczynku – także w dolnej części pleców i biodrze z powodu konieczności zmiany sposobu chodzenia. Nasilające się zmiany zwyrodnieniowe stawu śródstopno-paliczkowego wymuszają w dalszej kolejności utykanie, uniemożliwiając chodzenie i noszenie obuwia, i prowadząc do całkowitego zesztywnienia palucha.

Diagnoza

Im wcześniej nastąpi zdiagnozowanie palucha sztywnego, tym szybciej i skuteczniej można go wyleczyć. Dlatego najlepiej będzie, jeśli zgłosisz się do chirurga stopy, gdy tylko zauważysz u siebie któryś z wyżej wymienionych objawów. Jeśli je zlekceważysz i dojdzie do dużego zaawansowania, trudniej będzie Ci zwalczyć tę chorobę.

Podczas wizyty doświadczony chirurg ortopeda dokładnie zbada stopę, aby określić jej zakres ruchu. Niezbędne może okazać się też wykonanie zdjęcia RTG w celu sprawdzenia obecności występujących deformacji i oceny powstałych wyrośli kostnych lub innych nieprawidłowości, które mogły powstać w czasie choroby.

Jak leczyć paluch sztywny?

Do leczenia palucha sztywnego wykorzystuje się różnego rodzaju ortezy, wkładki do butów, leki przeciwbólowe, zabiegi fizjoterapeutyczne i w końcu leczenie operacyjne. Kolejność i kompleksowość nie są jednak takie same w każdym przypadku, lecz dobierane pod kątem indywidualnych potrzeb każdego pacjenta.

Niestety paluch sztywny jest chorobą postępującą, dlatego leczenie zachowawcze może tylko spowolnić jej progres i zmniejszyć dolegliwości bólowe, ale nie wyeliminuje problemu. Lepszym rozwiązaniem w tej sytuacji wydaje się leczenie operacyjne. Istnieje wiele metod zabiegu stosowanego przez doświadczonego chirurga stopy w leczeniu palucha sztywnego. Warto jednak pamiętać, że żadna z tych technik operacyjnych nie jest uniwersalna. Decyzję o rodzaju przeprowadzonej procedury podejmuje wykwalifikowany chirurg ortopeda w zależności od stopnia deformacji, wieku czy oczekiwań pacjenta.