Paluch sztywny – przyczyny

Wielokrotnie hallux rigidus jest mylony z haluksem, co jest błędną interpretacją, bo mimo iż oba schorzenia dotyczą tego samego stawu, wymagają innego rodzaju leczenia. Schorzenie, jakim jest paluch sztywny, przyczyny może mieć różne. Niekiedy odpowiedzialne są nieprawidłowości strukturalne stopy, innym razem winna jest wadliwa biomechanika. Często paluch sztywny dotyka osoby z defektami, np. z obniżonymi łukami stopy lub nadmierną pronacją.

Poza tym paluch sztywny może być skutkiem dziedziczenia budowy stopy, która jest podatna na rozwinięcie tego schorzenia. Dotyka też osoby wykonujące pracę z dużym naciskiem na palec. Zdarza się, że to wynik urazu, np. uderzenia w duży palec. Przyczynę powstania schorzenia określić może jedynie chirurg. Również on zaleca najlepszą metodę leczenia.

Leczenie zachowawcze palucha sztywnego sprowadza się m.in. do zmiany obuwia, stosowania wkładek ortopedycznych czy leków przeciwzapalnych. Lekarz może również zastosować terapię ultradźwiękami lub wstrzyknąć steroidy mające zmniejszyć stan zapalny i ból. Jednak zwłoka z leczeniem do czasu powstania wyrośli kostnych, co zdarza się bardzo często, oznacza, że jedyną rozsądną metodą będzie zabieg operacyjny.

Paluch sztywny – leczenie operacyjne

Dlaczego leczyć operacyjnie paluch sztywny? Niekiedy jest to bowiem jedyna skuteczna metoda wyeliminowania tego schorzenia i zmniejszenia bólu. Tym bardziej, że istnieje kilka metod leczenia operacyjnego palucha sztywnego, a właściwą lekarz dobiera w zależności od stopnia deformacji, opierając się na zdjęciu rentgenowskim. Inne czynniki brane pod uwagę to wiek, poziom aktywności pacjenta i oczekiwania co do wyniku pooperacyjnego.

Podstawowe metody leczenia operacyjnego palucha sztywnego w zależności od zaawansowania zmian:

1. Mało zaawansowane zmiany
   • debridement (oczyszczenie) stawu – usunięcie wyrośli kostnych i przerośniętej błony maziowej, ewentualnie wolnych fragmentów kostnych.
   • cheilektomia – chirurgiczne usunięcie do 1/3 grzbietowej części głowy pierwszej kości śródstopia wraz z wyroślami.
2. Średnio zaawansowane zmiany
   • cheilektomia – wycięcie wszystkich nieregularnych osteofitów otaczających staw.
   • osteotomie pierwszej kości śródstopia – skrócenie pierwszej kości śródstopia, co skutkuje rozluźnieniem stawu, poprawą ruchomości i zmniejszeniem bólu.
   • osteotomie paliczka podstawnego palucha – wycięcie fragmentu kostnego z grzbietowej części paliczka podstawnego palucha.
3. Zmiany zaawansowane
   • artrodeza (usztywnienie) stawu MTP I – usunięcie ze stawu resztek chrząstki stawowej, po czym połączenie za pomocą płytki i wkrętów palucha i pierwszej kości śródstopia.
   • endoprotezoplastyka – wycięcie zniszczonego stawu i wymiana na sztuczny.
   • implant Cartiva – wszczepienie implantu w obrębie głowy pierwszej kości śródstopia.

Niekiedy leczenie operacyjne palucha sztywnego wymaga skorzystania z kilku typów operacji, które chirurg wykonuje podczas jednego zabiegu. Od wybranej metody zależy również długość okresu rekonwalescencji.

Paluch sztywny: co to takiego?

Istotą tej choroby są postępujące zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawu śródstopno-paliczkowego dużego palca, które powodują ból oraz sprawiają trudności podczas zginania i prostowania palca stopy. Nieleczone mogą doprowadzić do całkowitego uszkodzenia stawu.

W przeciwieństwie do haluksów, nie występuje odchylenie palca czy przyśrodkowe przemieszczenie pierwszej kości śródstopia. Na górnej powierzchni stawu tworzą się jednak narośla kostne (osteofity) ograniczające zakres ruchu zgięcia grzbietowego, a powierzchnie stawowe ulegają zwyrodnieniu.

Paluch sztywny: przyczyny

Przyczyny powstawania sztywnego palucha mogą być różne. Najczęściej dochodzi do niego na skutek nieprawidłowego ułożenia stopy podczas chodzenia. Jest to związane z wadą postawy lub płaskostopiem poprzecznym. Urazy, w wyniku których doszło do uszkodzenia powierzchni tworzących staw śródstopno-paliczkowaty, również predysponują do tego schorzenia.

Na tę chorobę szczególnie narażone są osoby nadmiernie obciążające ten staw, np. biegacze długodystansowi lub pracownicy, którzy muszą się często pochylać lub kucać. Rozwojowi palucha sztywnego sprzyjają też niektóre choroby, tj. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), dna moczanowa, amyloidoza.

Paluch sztywny: jakie są objawy?

Początkowe objawy palucha sztywnego nie są dokuczliwe, jednak w wyniku postępujących zmian zwyrodnieniowych nasilają się, powodując obrzęk stawów i ból dużego palca podczas jego obciążania (chodzenia, stania, pochylania się).

W miarę rozwoju choroby bóle pojawiają się coraz częściej, nawet w spoczynku, bez związku z nadmierną aktywnością fizyczną. Na górnej powierzchni stawu powstają wyrośla kostne, które utrudniają m.in. zakładanie obuwia. Ból może stopniowo przemieszczać się też na inne stawy.

Paluch sztywny: jak leczyć?

W początkowej fazie rozwoju palucha sztywnego możliwe jest uzyskanie poprawy poprzez dobranie wkładek ortopedycznych, odpowiedniego obuwia czy leków przeciwbólowych. W praktyce jednak pacjenci zgłaszają się do specjalisty zbyt późno, gdy deformacja jest już bardzo zaawansowana. Wówczas jedynym sposobem na jej zlikwidowanie staje się leczenie operacyjne .

Kwalifikacja do odpowiedniego rodzaju zabiegu uwzględnia stopień zaawansowania choroby określany przez doświadczonego chirurga stopy na podstawie zdjęć RTG, poziomu aktywności i oczekiwanych efektów. Dobrze wykonana operacja palucha sztywnego może skutecznie złagodzić dolegliwości bólowe, poprawić sposób chodu i wygląd stopy, a także zapobiec postępującym deformacjom stopy, dając choremu szansę na powrót do aktywności fizycznej i sportowej.